تاریخ جهان

مقالاتی در باره تاریخ!

تاريخ جهان History of World أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الأرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْهُمْ وَأَشَدَّ قُوَّةً وَآثَارًا فِي الأرْضِ فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ قرآن كريم؛ سوره 40.غافر؛آيه 82 تاريخ معلّم انسان‌ها است. امام خميني رحمة‌اللّه عليه
معقل
ساعت ٦:٢۳ ‎ب.ظ روز پنجشنبه ٢٠ امرداد ۱۳٩٠  کلمات کليدي: اشخاص ، تاریخ اسلام و ایران پس از اسلام

منبع: مختارنامه


اطلاعات اندک
معقل بر خلاف انتظار، یک شخصیت داستانی نیست؛ شخصیتی تاریخی است، اما شخصیتی است که از او اطلاعات بسیار کمی در دست است و به همین دلیل بیشتر می‌توان درباره‌ی او بر اساس همین اطلاعات بسیار اندک حدس زد تا به یقین چیزی گفت.
از او نامی جز معقل نمی‌دانیم. نه نام پدر، نه کنیه و نه لقبی برای او ذکر نکرده‌اند. و البته این که او را غلام عبیدالله بن زیاد نامیده‌اند می‌تواند نشان بدهد که او از طبقه‌ای محسوب نمی‌شده که نام پدر و کنیه و لقبش اهمیتی داشته باشد.

غلام عرب
نوشته‌اند که معقل غلام ابن زیاد است؛ اما این به چه معنا است؟ بسیاری از غلامان در طی فتوحات اسیر شده‌اند و از نژادی غیرعرب هستند؛ ایرانیان، قبطیان، و دیگران.
معقل از چه تباری است؟ خوشبختانه می‌دانیم که معقل عرب بوده است، به طور خاص گفته‌اند معقل از بنی‌تمیم بوده است. این یعنی معقل را نه در فتوحات که در جنگ با اصحاب رده اسیر گرفته‌اند. اصحاب رده مسلمانانی بودند که پس از پیامبر به کفر و شرک بازگشتند و علم ارتداد (بازگشت) برداشتند.

تمیمی
گفته‌اند معقل از بنی‌تمیم است و این تقریبا هیچ اطلاع جدیدی درباره‌ی معقل نمی‌دهد. بنی‌تمیم قبیله‌ای بزرگ، شاخه‌شاخه و پراکنده بوده است. در صدر اسلام در هر گوشه از جغرافیای عالم اسلام (از نجد تا بصره از یمن تا شام) ردی از گروهی از بنی‌تمیم می‌توان یافت. امروز نیز بنی‌تمیم از مراکش تا ایران پراکنده‌اند. در میانشان شخصیت‌های متنوعی می‌توان یافت. از حر بن یزید ریاحی گرفته تا محمد بن عبدالوهاب (بانی وهابیت) و همین معقل. در جنگ‌های صدر اسلام همیشه در هر سپاهی (چه این سو و چه آن سو) گروهی از بنی‌تمیم را می‌توان دید. به همین سیاق است که تمیمی بودن معقل اطلاع خاصی به دانسته‌های ما درباره‌ی او اضافه نمی‌کند. حتی شاید تمیمی بودن او نه به معنای پیوند خونی با بنی‌تمیم که به معنای پوشیده بودن نژاد او باشد.

نخبه‌ی شامی
نیز گفته‌اند او از تمیمیان شام بوده است. این از سویی می‌تواند پیوند او با بنی‌امیه و دشمنیش با اهل بیت را تبیین کند و از سوی دیگر می‌تواند حدس قریب به یقینی باشد که پیشینیان پس از دیدن آن دوستی و این دشمنی زده‌اند.
هر چه هست پیدا است معقل از نخبگان اطرافیان ابن زیاد بوده. چه از سویی ابن زیاد کسان چندانی را در سفر به کوفه با خود همراه نکرده بود، و از سویی دیگر، ماموریتی که به معقل سپرد، نیازمند حد بالایی از اعتماد به او است. از سویی رقم بالایی (سه هزار سکه) پول به او سپرد و از سویی دیگر، او را به سری‌ترین محافل دوستداران اهل بیت و دشمنان امویان نفوذ داد بی این که بترسد که لو برود یا او را بفریبند یا با خود همراه کنند.

عملیات فریب
معقل با سه هزار درهم پول به مسجد کوفه رفت و مشغول عبادت شد. حین این عبادت همه طرف را خوب سنجید، تا مطمئن شد مهم‌ترین آن‌ها که به نظر شیعه می‌آمدند، مردی است که پشت ستونی ایستاده تا دیگران به او توجه نکنند و نماز بسیاری می‌خواند.
معقل کم‌کم به مرد نزدیک شد. دانست نامش مسلم بن عوسجه است و شیعه است و یقین کرد که از نزدیکان مسلم بن عقیل است. بعد وانمود کرد که می‌خواهد با مسلم رازی را در میان بگذارد. به مسلم گفت من از سوی شیعیان ذی‌الکلاع آمده‌ام. ذی‌الکلاع یا ذی‌القلاع ناحیه‌ای است در اطراف شام و شامی بودن معقل به او این امکان را می‌داد که با خیال راحت چنین ادعایی کند؛ چه مسلم بیش از او لهجه‌ی مردم ذی‌الکلاع را نمی‌دانست و از شیعیان احتمالی آنجا نیز خبری نداشت.
روند فریب و نفوذ با زیرکی تمام، به کمال خود رسید تا جایی که مسلم بن عوسجه پس از این که بارها و با تاکید معقل را قسم داد، پذیرفت او را به حضور مسلم بن عقیل در خانه‌ی هانی بن عروه ببرد و برد.
شهادت هانی و مسلم بن عقیل نتیجه‌ی این عملیات پیچیده‌ی جاسوسی معقل است. دیگر چیزی از معقل نمی‌دانیم جز این که وقتی هانی را پیش ابن زیاد بردند و هانی که از دوستان پدر عبیدالله بود با خیالی آسوده تمام ارتباطش با مسلم و اطلاعش از او را انکار کرد، عبیدالله معقل را صدا زد و او خود را معرفی کرد.

نه ردی نه غباری
دیگر رد و اثری از این معقل بی‌کنیه و بی‌لقب و پدرناشناس نیست. آن قدر که این احتمال نامعقول به نظر نمی‌رسد که شاید اصلا نام معقل نیز یک نام پوششی بوده و نام اصلی این مرد نیز مانند تبارش و دیگر اطلاعاتش برای همیشه در سینه‌ی تاریخ مکتوم مانده است.


 
 
 
 

سرور و قالب: پرشین بلاگ
تمامي حقوق اين وبلاگ متعلق به بلاگ تاريخ جهان است.