تاریخ جهان

مقالاتی در باره تاریخ!

تاريخ جهان History of World أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الأرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْهُمْ وَأَشَدَّ قُوَّةً وَآثَارًا فِي الأرْضِ فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ قرآن كريم؛ سوره 40.غافر؛آيه 82 تاريخ معلّم انسان‌ها است. امام خميني رحمة‌اللّه عليه
یک سند
ساعت ٦:٥٤ ‎ق.ظ روز یکشنبه ۱٤ فروردین ۱۳٩٠  کلمات کليدي: تاریخ معاصر

سند زیر تلگراف «لرد چلمز فورد» نایب‌السلطنه انگلیسی هند(1) به آقای «ادوین مونتاگ» وزیر امور هندوستان در کابینه انگلیس است که در 22 ژانویه 1921 (دوم بهمن 1299) مخابره شده است. توضیح این که این تاریخ یک ماه قبل از کودتای رضاخان (سوم اسفند 1299) بوده و روسها متعاقب انقلاب بلشویکی نیروهای خود را از ایران خارج کرده‌اند. همچنین «استاروزلسکی» فرمانده روسی قزاق‌ها تحت فشار انگلیسی‌ها برکنار و از ایران اخراج شده (آبان 1299) و کابینه اول سپهدار اعظم آخرین صدراعظم قاجار نیز تحت‌تأثیر بحرانهای سیاسی و اقتصادی استعفا کرده (25 دی 1299) و انگلیسی‌ها در شرایط ضعف روسها نهایت تلاش خود را برای تحکیم موقعیت خود در ایران به کار بسته‌اند. آنان از جمله در تبلیغات خود تلاش دارند تا به افکار عمومی مردم ایران بفهمانند که ادعای روسها در مورد عقب‌نشینی از خاک ایران و عدم چشم‌داشت به اراضی ایران دروغ است. هدف دولتمردان انگلیسی از این تبلیغات ترساندن دولت و ملت ایران از بلشویسم و توجیه حضور نظامیان انگلیسی در خاک ایران است. سند موردنظر در پاسخ به تلگراف 11 روز قبل لرد کرزن وزیر خارجه بریتانیا به مستر نورمن وزیرمختار وقت انگلیس در تهران که در آن نظر نایب‌السلطنه انگلیسی هند را درباره احتمال عقب‌نشینی حکومت احمدشاه در برابر احتمال حمله مجدد روسها به ایران و استقرار احتمالی پایتخت در اصفهان خواسته بود، منتشر شده است. نایب‌السلطنه هند در این سند، علل از بین رفتن جایگاه انگلیس نزد مردم ایران و راههای ایجاد محبوبیت بریتانیا در ایران را تبیین کرده است. متن سند چنین است:


شماره 662
از لرد چلمز فورد به آقای مونتاگ (وارده بتاریخ 22 ژانویه ساعت 5:40 بعد از ظهر)
شماره «اس» 107 تلگرافی [34/2/1196 «ای»]
22 ژانویه 1921 درباره تلگرام شماره 389 مورخ 18 ژانویه در مورد ایران
برای ما بسیار مشکل است که نقطه‌نظرهای خود را در مورد اقدامات پیشنهادی از جانب وزیرمختار و وزارت خارجه بیان کنیم. ما از این فاصله دور در موقعیتی نیستیم که بتوانیم درباره اینکه اقدامات احتیاطی مذکور تا چه حد ممکن است باعث القای حالت دستپاچگی در ما گردد، قضاوت کنیم. اما ما تهران را محور این موقعیت می‌دانیم و از نظر ما نخستین خطر از شتابزدگی در ارزیابی بحران در تهران و ترک این شهر پیش از تخلیة قوا ناشی می‌شود. از این رو بود که ما این نظر را ابراز کردیم که حکومت ایران باید ترغیب شود که تا آخرین لحظه در تهران مقاومت کند. این عمل هم به نفع حکومت ایران است و هم به نفع ما. به همین ترتیب ما عقیده داریم که بانک شاهی هم باید به خاطر منافع خودش و ما تا آخرین لحظه در تهران بماند.
در واقع با در نظر داشتن اینکه نیروهای ما در ماه آوریل عقب‌نشینی خواهند کرد، و ایران نیرویی برای مقابله با تهاجمات خارجی ندارد، اگر حکومت ایران نخواهد خودکشی کند، چاره دیگری ندارد جز اینکه در تهران بماند و بر سر صداقت بلشویکها در مورد اینکه به دنبال عقب نشینی ما به ایران حمله نخواهد کرد، دست به یک قمار بزند.
اگر حکومت ایران بتواند تا اوایل آوریل از وقوع یک طوفان در تهران جلوگیری کند، پاندول افکارعمومی ایران یک بار دیگر به نفع ما تاب خواهد خورد. البته یکی از موانع بزرگ در راه ایران سوء تفاهمات جهانی درباره انگیزه معاهدة ایران و انگلیس(2) است. اینک که این معاهده هنوز به مجلس عرضه نشده، ما فرصت داریم که معاهده را بدون آبروریزی پس بگیریم.
از این رو ما باید در اسرع وقت مسئله صرف‌نظر کردن از انعقاد معاهده را اعلام کنیم و مطمئن شویم که این امر در سرتاسر ایران نیز اعلام می‌شود. به این ترتیب، ما شروع به تغییر جهت افکار عمومی به نفع خود خواهیم کرد و از همین مسئله به عنوان پادزهری در برابر تبلیغات بلشویکی استفاده خواهیم نمود. تبلیغات بلشویکی در حال حاضر این طور وانمود می‌کند که بلشویکها می‌خواهند اسلام و ایران را از سلطة بریتانیا نجات بخشند. از نظر ما این امری اساسی است که ما بار دیگر نقش خود را به عنوان قهرمانان اسلام در برابر هیولای روس ایفا کنیم. در حال حاضر این نقش‌ها عوض شده و موقعیت ما نه تنها در ایران بلکه در سرتاسر خاورمیانه در خطر است. فراموش کردن معاهده ایران و انگلیس به خصوص اگر با تجدیدنظرهایی در معاهده ما با ترک‌ها همراه شود، این موقعیت را بهبود خواهد بخشید. هنوز بسیاری از عناصر قبیله‌ای، مذهبی و ملی ایران هستند که عدم اطمینان به روسها جزء ذات آنهاست و از نظر آنها اعمال بلشویکی اعمالی خلاف عرف و منطق است و اگر ما هم در طرز تلقی آنها اعمال نفوذ کنیم به زودی تظاهر به دوستی از جانب بلشویکها، بی‌فایده خواهد شد. اما بدون انگیزة این تغییر نگرش، روی گرداندن ایرانیان از بلشویسم آن قدر دیر اتفاق می‌افتد که دیگر فایده‌ای به حال ما نخواهد داشت.
اگر چه حضور بلشویسم در مرزهای ما امری ناخوشایند است اما باید دید آیا این امر خطر بیشتری دربر ندارد که علیرغم همه اطمینان‌خاطرها و تبلیغات ما، تصویر بریتانیا در ایران، در آسیای اسلامی و به خصوص در افغانستان و در مناطق مسلمان‌نشین هند به عنوان نمونه‌ای از تلاش بریتانیا برای در هم شکستن اسلام قلمداد شود و از این طریق برای تبلیغات بلشویکها استدلال حاضر و آماده فراهم گردد؟ تا آنجا که ما می‌توانیم پیش‌بینی کنیم، نفس این امر که شمال ایران در اختیار حکومت شوروی باشد و حکومت شاه در جنوب این کشور تحت حمایت حکومت بریتانیا قرار گیرد، در هند تأثیر مخربی خواهد داشت.
در چنین شرایطی مشکل است باور کنیم که به زودی در جنوب کشور نیز با مسئله مشابهی مواجه نخواهیم شد.
حکومت اعلیحضرت در موقعیتی است که بهتر از ما می‌تواند متوجه شود که وقوع چنین امری و اتخاذ چنین سیاستی چه گرفتاریهای جدی مالی و نظامی برای آن ایجاد خواهد کرد.
در هر حال ما باید تصریح کنیم که برطرف کردن موانع مالی ناشی از چنین سیاستی برای ما امکان‌پذیر نیست.
به طور خلاصه، ما اعتقاد داریم چنانچه حکومت ایران در تهران مقاومت کند و حکومت اعلیحضرت از انعقاد معاهده ایران و انگلیس صرف‌نظر نموده در پیمان خود با ترک‌ها نیز تجدیدنظر نماید، هنوز شانسی برای نجات از این موقعیت هست. بدون در نظر داشتن موارد فوق، ظاهراً حفاظت از منافع بریتانیا، به منافع نفتی و حوزه خلیج فارس محدود خواهد شد.
ما در مورد تأثیرات فوری تخلیه قوا به مشهد و دیگر نقاط تلگراف‌هایی مخابره کرده‌ایم و پس از اعلام وصول آنها تلگرام‌های دیگری نیز مخابره خواهیم کرد.
ما هنوز منتظر نظر داب(3) در مورد تأثیر تخلیه قوا بر تحولات افغانستان هستیم.
(رونوشت به تهران و بغداد).

پی نوشتها:

1. Lord. Chelms Ford از 1916 تا 1921 نایب‌السلطنه انگلیس در هند بود.
2. مقصود، معاهده 1919 منعقده میان انگلیسی‌ها با دولت وثوق‌الدوله است که به موجب آن امور نظامی و مالی ایران را تحت نظارت انگلستان درمی‌آمد.
3. «Major. H. Dobb» وزیر خارجه انگلیسی حکومت هندوستان.
برگرفته از:خاطرات و سفرنامه ژنرال آیرونساید به ضمیمه اسناد و مکاتبات سیاسی وزارت خارجه انگلستان ترجمه بهروز قزوینی ،نشر آینه

منبع:www.dowran.ir


 
 
 
 

سرور و قالب: پرشین بلاگ
تمامي حقوق اين وبلاگ متعلق به بلاگ تاريخ جهان است.