تاریخ جهان

مقالاتی در باره تاریخ!

تاريخ جهان History of World أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الأرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْهُمْ وَأَشَدَّ قُوَّةً وَآثَارًا فِي الأرْضِ فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ قرآن كريم؛ سوره 40.غافر؛آيه 82 تاريخ معلّم انسان‌ها است. امام خميني رحمة‌اللّه عليه
به دنبال شهر های گمشده
ساعت ٩:٢۸ ‎ب.ظ روز شنبه ۳٠ اردیبهشت ۱۳٩۱  کلمات کليدي: تاریخ اروپا

محققان با استفاده از ماهواره ها و تصاویر فروسرخ توانسته اند نشانه های باستانی پنهان در زیر زمین را که از دید انسان دور مانده اند ، آشکار کنند


آلتینوم یکی از ثروتمند ترین شهرهای امپراتوری روم بود ؛ چرا که بازرگانان از همه سرزمین های شناخته شده آن روز برای تجارت به این شهر می آمدند . ولی در میانه های قرن پنجم میلادی ، ساکن این شهر باشکوه با بر جا گذاشتن ویلا و قصرها، از ترس غارت بربرها فرار کردند . دیری نگذشت که ساختمان های زیبای این شهر متروک رو به ویرانی نهاد. سال ها بعد که عملیات ساختمانی عظیمی برای ساخت شهری جدید در همان نزدیکی انجام شد ( شهری که امروز ونیز نام دارد ) ، شهر قدیمی آلتینوم زیر سیلاب ها دفن شد. قرن ها گذشت و باستان شناسان هر چند می دانستند چنین شهری وجود دارد ولی در پیدا کردن آن با مشکل روبرو می شوند . هیچ کس از محل این شهر اطلاعی نداشت و هر نشانه ای از این شهر زیر خروار ها خاک و گل دفن شده بود .
با گذشت 1500 سال آلتینوم دوباره بر خاسته است . گروهی از دانشمدان زمین شناس و باستان شناس دانشگاه پادوا توانسته اند با استفاده از عکس برداری های پیچیده هوایی ، تصویری از این شهر فراموش شده خلق کننده و چشم انداز با شکوه آن را در زمان متروک شدنش مشخص کنند. بدین ترتیب ، یادواره تاریخی بی همتایی از یکی از مشهور ترین شهر های سال های پایانی امپراتوری روم به دست آمد.
اما دانشمندان چطور توانسته اند راز این شهر باستانی را پس از 15 قرن آشکار کنند؟ آنها برای این کار به بررسی تغییرات رطوبت خاک پرداختند . رطوبت خاک معمولی با رطوبت لایه هایی که روی سازه های ساخته دست انسان را پوشانده ، متفاوت است و این تفاوت را می توان با پرتو های حرارتی فروسرخ آشکار کرد. بدین ترتیب ، تصاویر تهیه شده در فروسرخ می تواند نقشه ای از سازه های زیر زمین را آشکار کند.
پرفسور پائولو موزی - ژئومور فولوژیستی که سال ها وقت خود را به بیرون کشیدن اسرار پیشینیان از خاک اختصاص داده - می گویند : « خیلی جالب بود ، چرا که ما انتظار نداشتیم این تصاویر ، نقشه شهری بزرگ را با این جزئیات برای ما آشکار کنند. تصاویر خارق العاده بود و ما بلافاصله دریافتیم که این گام بزرگ ، فراتر از چیزی است که تا کنون شناخته شده بود .»
دانشمندان می دانستند تصاویر فروسرخ گیاهانی که درست روی خرابه ها می رویند . با تصاویر فروسرخ گیاهانی که در زمین های معمولی رشد می کنند ، تفاوت دارد . بنابراین آنها منتظر ماندند تا مزارع کشاورزی اطراف ونیز با خشکسالی روبه رو شوند و سپس با استفاده هواپیمایی مجهز به حسگر های فروسرخ ، از این زمین های به شدت خشک و بدون آب عکس گرفتند ، تصاویر حاصل ، لایه های نازکی از خاک را نشان می داد که برفراز بناهای سنگی قرار گرفته بود . ساختمان ها با رنگ روشن و محل عبور کانال های آب با رنگ تیره مشخص شده بود .
موزی می گوید : « پیش از این حتی نمی توانستم پیچیدگی این شهر باستانی را تصور کنیم اما امروز می توانیم بدون نیاز به حفاری ، آلتینوم را دقیقا به همان شکل 15 قرن پیش باز سازی کنیم .»
موزی و همکارانش جزو گروهی از دانشمندان پیشرو هستند که حسگر های سنجش از راه دور را برای کشف شهر های گمشده و راز گشایی از تمدن های باستانی استفاده می کنند . این دانشمندان که تعداد آنها رو به فزونی است . از تصاویر پر کیفیت و چند طیفی ماهواره ها استفاده می کنند تا آثار باستانی پوشیده بر چشم غیر مسلح را آشکار کنند. این کاوشگران نسل جدید خود را به دیدی فرا انسانی مجهز کرده اند تا با کشفیات چشمگیر خود ، درک ما را از دنیای باستان به کلی دگرگون کنند.
استفاده از آسمان ها برای رسیدن به درک بهتری از گذشته ، ایده جدیدی نیست . این کار در جنگ جهانی اول آغاز شد ، هنگامی که ماموران نقشه کشی نظامی دریافتند که سطح زمین با ردهایی از بناهای ناپدید شده پوشیده شده است . دستاوردهای امروز را باید مدیون افرادی مانند سرهنگ جورج آدام بازیلی دانست که هنگام انجام عملیات شناسایی بر فراز بین النهرین در اواخر دهه 1910 به تحقیقات باستان شناسی می پرداختند . هر چند نزدیک به درصد سال از ابداع این روش باستان شناسی می گذرد ولی تنها طی چند سال اخیر است که باستان شناسان به توانایی حسگرهای دیجیتال پی برده اند که می توانند اطلاعات را از طیف الکترو مغناطیسی ضبط کنند. در کامبوج ، باستان شناسان دانشگاه سیدنی با استفاده از تصاویر ماهواره ای ثابت کردند که آنگکور ، بزرگ ترین شهر دنیای قبل از صنعتی شدن بود ؛ ابر شهر پهناوری که وسعتش معادل لس آنجلس امروز بود . رادارهایی که می توانند در عمق خاک نفوذ کنند ، شبکه پهناوری از کانال های باستانی را آشکار کردند که در اطراف معبد مشهور این شهر گسترده شده بود و حومه شهری را که در فاصله قرن های 9 تا 13 میلادی یک میلیون نفر را در خود جا داده بود ،مشخص کرده .
فراتر از آن ، کشف باستان شناسان دانشگاه های هاوایی در جزیره ایستر است که موفق شدند راه هایی را آشکارکنند که سکنه جزایر پولینزی اقیانوس آرام ، مائوی ( مجسمه مشهور این جزیره ) را درون آنها جا به جا می کردند .

- در جنگل
 

دور نمای چنین کشفیاتی ، ناسا را بر آن داشت تا بخش جدید « باستان شناسی فضایی » را در فرصت های پژوهشی برنامه علوم زمین و فضا بگنجاند . دکتر بیل ساتورنو - باستان شناس دانشگاه بوستن - همکاری تنگاتنگی با این سازمان فضایی دارد تا به اسرار امپراتوری ما یا دست پیدا کند ؛ تمدن قدرتمندی که پیش از فرو پاشی اسرار آمیزش ، 2 هزار سال بر جنگل های مرکز آمریکا حکمرانی می کرد . با استفاده از رادار هوایی ناسا و عکس برداری تجاری ماهواره ای ، ساتورنو در سال 2006 توانست با یافتن مجموعه ای از بناهای گسترده مایا زیر لایه ضخیمی از جنگل های بارانی گواتمالا، به سر فصل های تمدن مایا دست پیدا کند . ساتورنو می گوید : « ما از این ماهواره چند طیفی ایکونوس استفاده کردیم که تصاویر پر کیفیتی را در چهار نور آبی ، سبز ، سرخ و فروسرخ ذخیره می کند .
در تصاویر های فروسرخ ، جنگل به رنگ قرمز و مناطق باطلاقی به رنگ آبی دیده می شوند ولی تصاویر منطقه ای بکر در اطراف سان بارتولو ، بخش هایی را به رنگ غیر منتظره زرد نشان داده و همین مرا به وابستگی بین این مناطق زرد رنگ و مکان و سایت های ناشناخته باستان شناسی رهنمون کرد . » علت این رنگ زرد ، فاسد شدن بقایای سنگ آهک اندودی است که مایاها برای ساخت بنا از آن استفاده می کردند. نبود رطوبت و مواد غذایی در خرابه های بعضی از گیاهان را دور نگاه داشته بود و در مقابل ، گیاهانی هم که نجات یافته اند ، تا حدی رنگ پریده اند که علت آن نیز تغییر محتوا شیمیایی خاک است . این رنگ پریدگی همان طور که در عکس های ساتورنو می توان دید . در طول موج های فروسرخ آشکار می شود .
در نتیجه با استفاده از حسگرهای فضایی برای پر رنگ کردن « رد پای شیمیایی » مواد ساختمانی تاریخی .
در کامبوج ، باستان شناسان دانشگاه سیدنی با استفاده از تصاویر ماهواره ای ثابت کردند که آنگکور بزرگ ترین شهر دنیای قبل از صنعتی شدن بود ؛ ابر شهر پهناوری که وسعتش معادل لس آنجلس امروز بود ؛ شهری که در فاصله قرن های 9 تا 13 میلادی یک میلیون نفر را در خود جای داده بود.

کشف مایا
 

تصویر گرفته شده با ماهواره ایکونوس که در اصل برای نقشه برداری نظامی طراحی شده به باستان شناسان کمک کرد تا بناهای تاریخی مایا را که در اعماق جنگل های گواتمالا دفن شده بودند پیدا کنند . ایکونوس می تواند در طیف فرو سرخ عکس برداری کند و تفاوت های خواص شیمایی گیاهان روی سطح زمین را تشخیص دهد . این امر بدان معنی است که باستان شناسان می توانند مناطق وسیعی از جنگل های بارانی را روی صفحه نمایشگر کامپیوتر خود پیمایش و جستجو کنند و رد پای شیمیایی ، مواد ساخته دست بشر را مشخص کنند . موادی که با خاک و گیاهانی که درست روی آن می رویند ، تاثیر می گذارند .
ساتور می تواند وجود بناهای مایایی را زیر سطح جنگل مشخص کند. او چنین توضیح می دهد که در طول قرن ها این تغییرات در ساختار شیمایی خاک چشمگیر شده است . هنگامی که روی زمین یا حتی در حال پرواز بر فراز آن هستید . دیدن آن با چشم غیر مسلح امکان پذیر نیست ولی این الگوی قابل مشاهده از فضا به نقشه مجازی محوطه های باستانی مایا تبدیل شده است . ساتورنو با تکیه به این نقشه ها به اعماق جنگل بارانی ناشناخته رفت تا بررسی کند آیا پیش بینی های انجام شده از راه دور با واقعیت روی زمین همخوانی دارد یا نه . نتیجه مشخصاً ناامید کننده نبود . ساتورنو که گروهش رابین بوستون ، مرکز سفرهای فضایی مارشال ناسا در آلاباما و اعماق جنگل های آمریکای لاتین تقسیم کرده بود می گوید : هر بار که این کار را انجام می دهید ، فکر می کنید زمانش رسیده که دیگر جوابگو نباشد اما این روش هیچ گاه از مبهوت کردن شما دست بر نمی دارد . می بینید که ما باید در عمق کمتر از ده متری با اثری باستانی رو به روشویم ولی از روی زمین هیچ چیزی پیدا نیست . سپس نزدیک تر می شوید و ناگهان می بینید که از زیر خاک ، ساختمانی نمایان می شود.
ساتورنو همه جور ساختاری را در آن ناحیه پیدا کرد؛ از قصرهای مجلل گرفته تا زیربناهای سنگفرش شده ای که روزگاری کلبه های کاهگلی در آن قرار داشتند . ساتورنو می گوید : وقتی از گوگل ارث استفاده می کنیم و آن را تا حدی زوم می کنیم که به بام خانه هایمان برسد ، شگفت زده می شویم ؛ چه برسد به آثار خانه ای در حوالی یک شهر مایایی که 1400 سال پیش از این به دست یک کشاورز عصر نوسنگی بنا نهاده شده و حتی می توان مزرعه کشت ذرت او را تشخص داد.
ساتور شاید با مسماترین اسم را با توجه به حوزه فعالیتش داشته باشد ! نام او در زبان های لاتین برگرفته از ساترن ، نام سیاره زحل است ولی ساتور نو تنها « باستان شناس فضایی» ای نیست که روی این کشفیات اثرگذار حساب کرده است . دکتر سارا پرکاک ـ باستان شناس دانشگاه آلاباما در بیرمنگهام ـ سرپرستی تحلیل مجموعه ای از تصاویر ماهواره ای را بر عهده داشت که به منظور کشف بیش از 100 محوطه باستانی ناشناخته در دلتای نیل در مصر تهیه شده بود .
این محوطه ها همه چیزی در خود داشت؛ از دیرها و معابد گرفته تا شهرهای کامل . این بناهای باستانی را روی تپه های شنی ساخته بودند تا سیلاب های رود نیل به آنها آسیب نرساند . پس از ساخت سد آسوان روی نیل ، زمین های حاشیه این رود برای چندین سال از طغیان و سیل مصون بود ولی آجرهای خشتی خیلی از شهرهای مدرن با همان خاک و گلی ساخته شده که مصریان باستان برای ساخت بناهای خود از آنها استفاده می کردند و همین امر ، در آثار باستانی را محو کرده است .
چالش اصلی برای پرکاک ، استفاده از شیوه های سنجش از راه دور برای تعیین تفاوت آثار باستانی و مدرن بود . او می گوید : « شهرنشینی و غارت سارقان آثار باستانی ، خیلی از محوطه های باستانی را که من روی آنها کار می کنم ، نابود کرده ولی با تصویر برداری ماهواره ای می توانم تصاویر و الگوهای نشان دهنده وجود آثار باستانی را تعیین کنم ، حتی اگر در زیر شهرهای امروزی مدفون شده باشند» .
برای انجام این کار ، پرکاک تصاویر چند طیفی کم کیفیتی را از ماهواره لندست ناسا دانلود می کند . او این داده ها را در برنامه پردازش تصویر بارگذاری می کند تا مناطق با محتوای رطوبت متفاوت را از بقیه مناطق جدا کند . جذب رطوبت در محوطه های باستانی متفاوت از مناطق طبیعی است ؛ بنابراین ناحیه ای با رطوبت متفاوت به معنی محل بالقوه یک سایت باستانی است . او سپس تصاویر جدید را پردازش می کند و در نهایت ، مناطق دارای مواد آلی و محتوای فسفر بیش از اندازه طبیعی را مشخص می کند . در این مرحله او می تواند عملیات حفاری را آغاز کند . خودش می گوید : « نمی توانم باور کنم که تنها تعداد خیلی کمی از مصرشناسان از این شیوه برای کار خود استفاده می کنند . هنوز بناهای باستانی زیادی وجود دارند که می توان با این شیوه آنها را پیدا کرد» .

این تازه اول راه است
 

به رغم موفقیت ها، حوزه باستان شناسی با حسگرهای راه دور ماهواره ای هنوز در طفولیت است . در حال حاضر ، حتی پیشروترین افراد شاغل در این حوزه از فناوری های قرضی استفاده می کنند که در اصل برای کاربردهای دیگری طراحی شده اند ، ولی پرکاک انتظار دارد که با افزایش سطح آگاهی ، باستان شناسان دید خود را به گذشته تغییر دهند ؛ « رزولوشن ، هم فضایی و هم طیفی ، بهتر از این خواهد شد . باستان شناسان به راستی در حال جذب شدن به آن هستند . آنها می بینند که این فناوری ها چگونه به آنها کمک می کنند تا مکان های جدیدی پیدا کنند و درک بهتری از محوطه های باستانی ای که هم اکنون در حال برسیشان هستند پیدا کنند» البته هنوز زمان آن نرسیده که باستان شناسان کلاه آفتاب گیر ، صندل و بیلچه های خود را رها کنند؛ حسگرهای راه دور هرگز جایگزین عرق کاوشگران نخواهند شد . با وجود این برای نسل جدیدی از دانشمندان ، « باستان شناسی فضایی » امکان کشف تکان دهنده شهری کامل و کسب جایگاهی همطراز با بزرگ ترین کاشفان آثار باستانی تاریخ مدرن را فراهم می کند .
بیل ساتورنو می گوید : « این تنها آغاز کار است . صدها هزار اثر باستانی ، آن بیرون وجود دارند که هنوز منتظر کشف شدن هستند».
منبع : مجله دانستنیها شماره 19


 
 
 
 

سرور و قالب: پرشین بلاگ
تمامي حقوق اين وبلاگ متعلق به بلاگ تاريخ جهان است.