تاریخ جهان

مقالاتی در باره تاریخ!

تاريخ جهان History of World أَفَلَمْ يَسِيرُوا فِي الأرْضِ فَيَنْظُرُوا كَيْفَ كَانَ عَاقِبَةُ الَّذِينَ مِنْ قَبْلِهِمْ كَانُوا أَكْثَرَ مِنْهُمْ وَأَشَدَّ قُوَّةً وَآثَارًا فِي الأرْضِ فَمَا أَغْنَى عَنْهُمْ مَا كَانُوا يَكْسِبُونَ قرآن كريم؛ سوره 40.غافر؛آيه 82 تاريخ معلّم انسان‌ها است. امام خميني رحمة‌اللّه عليه
نخستین دوره‌ی تاریخی چین
ساعت ۳:٥٠ ‎ب.ظ روز سه‌شنبه ٢۳ اسفند ۱۳٩٠  کلمات کليدي: خاور دور

منبع؛ کریستی، آنتونی، (1384) شناخت اساطیر چین، ترجمه محمدحسین باجلان فرخی، تهران، اساطیر، چاپ دوم.


در گزارش‌های باستان‌شناسی از چین پیش از تاریخ سخنی نیست، اما چنین می‌نماید که پیشرفت‌های فرهنگی دوره میانه سنگی و نوسنگی مردمان چین با کار سان هوانگ (1) در دوره پادشاهی [اسطوره‌ای] سه شهریار و کار وودی (2) در دوره [افسانه‌ای] پنج خاقان پیوند دارد. در پی این قهرمانان فرهنگی سه دودمان سیا، شانگ و جو بر چین فرمان راندند.
در وجود تاریخی دودمان جو هرگز شکی نبوده است اما حتی تا چندی پیش دودمان‌های سیا و شانگ و محدوده قلمرو فرمانروائی آنان را روایتی افسانه‌ای می‌دانستند. حفاری و کاوش‌های ان – یانگ (3)، در ایالت هونان، در سال‌های 1927 تا 1938 وجود دودمان شانگ را که قبلاً سوماچاین (4) مورخ سده اول پیش از میلاد در شیه جی (5) از آن سخن گفته بود مسلم کرد، اما هنوز هم دودمان سیا در هاله‌ای از افسانه‌ها فرو رفته است و ممکن است کاوش‌های باستان‌شناسی موجودیت تاریخی این دوره را نیز ثابت کند، و شاید دودمان شانگ و سیا هم عصر و دارای فرهنگ هم‌زمان بوده‌اند.

شانگ
 

فرهنگ شانگ و لونگ شان به هم پیوسته و در قلمرو لونگ شان است که دودمان شانگ پدیدار می‌شود. اسناد به دست آمده از چینه‌های متواتر حفاری هونان از پیوند کامل دوره یانگ شائو، لونگ شان و شانگ سخن می‌گوید. اگر چه توالی تاریخی دودمان شانگ هنوز کاملا روشن نیست اما برخی اسناد گویای ایجاد این دودمان به وسیله تانگ (7) در 1776 پیش از میلاد مسیح و انتخاب ان – یانگ در 1384 ق. م برای مقر فرماندهی است. این دودمان احتمالا در تاریخ 1111 تا 1027 ق. م قدرت را به دودمان جو وا می‌گذارد. دوره شانگ تحول دوره لونگ شان و زمان تسلط روستاهای دارای استحکامات نظامی بر روستاهای دیگر، و تمرکز قدرت و پیدائی دودمان شانگ است.
تفاوت اساسی دوره شانگ با دوره پیشین در سه نشانه نمایان می‌شود که به ترتیب عبارتند از: رواج نگارش و نوشتن تصویری، تکامل هنر ساختن اشیاء مفرغی، و ساختن ارابه و گردونه‌هائی که با اسب حمل می‌شود. با وجود اسناد محدود مربوط به 650 یا 750 ق. م تا پیش از استقرار حکومت در ان – یانگ اطلاع دقیقی از فن نگارش در دوره لونگ شان در دست نیست و اطلاعات مربوط به کیفیت فن نگارش از ان – یانگ نیز تقریباً محدود و منحصر به استخوان نوشته‌ها و استخوان‌های پیش گوئی است و شامل نمونه‌های تصویری کهنی است که کاربردی سنتی داشته و از تاریخ کهن‌تر فن نگارش سخن می‌گوید. آثار مفرغی یافته شده غالباً به دوره پیش از اختصاص ان – یانگ به مقر فرماندهی تعلق دارند و از رواج این هنر به صورت محدود در دوره پیش از فرمانروائی شانگ سخن می‌گوید. آثار به دست آمده تا به حال، معدود است و اگر چه زمان مفرغ سازی در خاورمیانه به زمانی دورتر می‌رسد اما سندی که حاکی از راه یافتن فن ذوب فلزات از غرب به چین باشد در دست نیست و کیفیت و ویژگی شکل چهره و نقش‌های مفرغ چینی آن را از دیگرگونه‌های باستانی متمایز می‌سازد، و اگر ذوب فلز را چینیان از مردمان دیگر آموخته باشند، پیشرفت آن بومی و حاکی از برتری فرهنگ شانگ نسبت به دوره‌های پیشین است. بقایای استخوان‌های به دست آمده از لونگ شان از کاربرد اسب در معیاری وسیع برای حمل ارابه در دوره شانگ سخن می‌گوید و اسناد دیگر نیز این نظر را تایید می‌کند.
محدوده فرمانروائی دودمان شانگ در شمال و غرب هونان، جنوب هوبئی (8) و غرب شاندونگ قرار داشت و به احتمال زیاد جنوب شرقی هونان نیز جزئی از این قلمرو بود. در دوره شانگ میانه احتمالاً با افزون شدن قدرت این دودمان شنسی، شانسی و انهوی (9) بر این قلمرو افزوده شده است، اما با اسناد محدود به دست آمده از سیچوان و گیانگسی (10) نمی‌توان دو منطقه اخیر را در محدوده قلمرو شانگ قرار داد، اگر چه بی شک از تمدن شانگ متاثر شده‌اند.
یافته شدن چند روستای پیوسته و چیزی شهرگونه با چند میدان از جمله یافته‌هایی است که از کیفیت اسکان و مأواگزینی در اواخر دوره لونگ‌شان سخن می‌گوید. شکل‌های متنوع مسکن در دوره شانگ گویای پیدائی اشراف سالاری و تفاوت خانه‌های طبقات مختلف [در این نظام برده‌داری] است. مشخصات کلی مساکن این دوره که آن را از دوره قبل متمایز می‌سازد عبارتند از وجود محراب و مذبح خاص انجام مراسم آئینی، خانه‌های راست گوشه در ملتقای دیوارها، کف صاف و هموار اتاق‌ها، ستون‌های پایه سنگی و گاه تندیس‌های بزرگ سنگی که کار ستون را انجام می‌داد و گورهای اختصاصی خاص طبقات مختلف اجتماعی. گورها و مقابر دوره شانگ از دوره پیشین متمایز و در بسیاری از این گورها بقایای قربانی انسان، اسب و حتی گردونه به دست آمده است. مدارک دیگر متمایز کننده این دوره عبارتند از: استخوان‌های پیشگوئی، آثار مراسم پیچیده قربانی کردن، سفالینه‌ها و وسایل مفرغی خاص انجام مراسم آئینی، شکل تندیس‌های مختلف، آرایه‌ها و زیورآلات اسب، گردونه‌های تجملی و ساده، مهره‌های مختلف، خرمهره و صدف که گاه به نشانه تفاخر به کار می‌رفت، سفالینه‌ها و ظروف فلزی متمایز از گونه‌های سنگی و سرامیک پیشین و داس‌های سنگی که از اواخر دوره لونگ شان ساخت آن معمول شد؛ بر این مجموعه کاربرد استخوان به اشکال مختلف و استفاده از صدف لاک پت در پیش گوئی ها را باید افزود.
اسناد باستان شناسی به دست آمده از ان یانگ و جنگ – جو (12) برخی از ویژگی‌های دوره شانگ را مشخص می‌کنند و داده‌های به دست آمده از استخوان‌های پیش گوئی و نوشته‌های بازمانده از این روزگار نیز می‌تواند روشنگر باشد، زیرا تصاویر به دست آمده از حفاری‌ها کاملاً پیوسته نیست و هنوز هم باید با احتیاط بدان‌ها نزدیک شد، اما بی شک دیگر آثار پراکنده و کاوش‌های آتی این اطلاعات را تکمیل خواهد کرد.

شهر شانگ
 

بخش مرکزی شهر شانگ با یک یا بیش از یک دیوار از دیگر قسمت‌های شهر جدا می‌شد. معبد، کاخ فرمانروا و خانواده او، مأمن خویشان نزدیک فرمانروا، خادمان و شمن ها در این بخش مرکزی قرار داشت. خادمان نزدیک و شمن هایی که نقشی حساس در پیش گوئی ها داشتند در قسمت درونی این بخش و در جوار فرمانروا مسکن داشتند.
شهر شانگ نمونه تکامل یافته‌ای بود از وحدت چند روستا، شهر جمعیت قابل توجهی داشت و به احتمال زیاد به تدریج در آن سوی دیوار بخش اختصاصی گسترش می‌یافت. نیروی انسانی مورد نیاز برای ساختن دیوار محدوده اقامتگاه‌های خاصان در جنگ جو محاسبه شده و نتایج آن چنین است: دیوار محاط کننده بخش ویژه شهر 7200 متر طول دارد و 3/2 کیلومتر مربع را در میان گرفته است؛ بلندترین قسمت دیوار به ارتفاع 9 متر و احتمالاً قبل از آسیب دیدگی در حدود 10 متر و پهن‌ترین قسمت بنه دیوار 36 متر بوده است. مصالح به کار رفته گل پرورده و برای ساختمان چنین دیواری 2،900،000 متر مکعب خاک مصرف شده و تجربه نشان داده است که برای آماده کردن 2 تا 3 متر مکعب خاک و تبدیل آن به گل پرورده با استفاده از کج بیل سنگی یا مفرغی به یک ساعت وقت نیاز است. باستان شناسی چینی ان جین – هوای (18) بر اساس این محاسبه معتقد است که برای تکمیل ارک جنگ جو 10،000 کارگر مرد به مدت 18 سال کار کرده‌اند و برای انجام چنین کاری به بودجه عظیم و دستگاه و سازمان اجرائی منظم نیاز است.
آن سوی بخش ویژه شهر و در پس دیوار دو کارگاه ریخته گری مفرغ، یک کارگاه بزرگ ساخت وسایل استخوانی، محوطه سفالگری با چهار کوره و احتمالاً یک شرابخانه و تعداد زیادی چاه و گودال انباری که اشیاء مختلفی در آن مدفون شده بود کشف شد. در یکی از این حفاری‌ها محلی یافتند که چند گاو و یک سگ با هم مدفون شده بود اما علت آن دقیقاً مشخص نشد.
تدفین انسان در جنگ جو به دو صورت بود: نخست گورهایی که انسان را با اشیاء فراوان و همراهان انسانی مدفون کرده بودند و نوع دوم گورهایی بود که وسایل درون گور اندک و مرده همراه دیگری نداشت.
هنوز هم ان یانگ برترین مأخذ اطلاعات درباره دودمان شانگ است و با وجود وقفه‌ای که در طول حمله ژاپن به چین در این حفاری‌ها پدید آمد اکنون مشخص شده است که ان یانگ بی شک مقر فرمانروائی بوده است. شهر در چندین کیلومتر و در دو سوی رود هوان بنا شده و برخی از ساختمان‌ها جدای از دیگر ساختمان‌ها و پراکنده اما همه این اماکن دارای یک مرکز اداری است. در منطقه ویژه درون حصار سلطنتی در سیائو – تون (19) گورستان ویژه‌ای قرار دارد که به گورستانی در سی – بئی- گانگ (20) پیوسته و خاص مردگان دودمان فرمانرواست.
بخش مرکزی و ویژه سیائو – تون به سه بخش تقسیم می‌شود و در بسیاری از خانه‌ها دفینه‌هایی یافت شد که همه با مراسم و شعائر خاص رابطه داشت. این سه بخش عبارتند از: نخستین بخش که محل سکونت است، دومین بخش که محوطه معابد و سومین بخش که منطقه انجام شعائر و مراسم و تشریفات بود. همه اماکن سیائو – تون دارای اتاق‌هایی است که از سطح زمین بلندتر و دارای پلکان است حال آن که طبقه اول خانه‌های ان یانگ نیمه زیرزمینی است؛ و این بخش از خانه‌ها در معابد با کاخ‌های انبار کالا یا وسایل یا محل کارگاه‌های اختصاصی از جمله ذوب فلز، ریخته گری، سفالگری و کارگاه تهیه وسایل استخوانی و گاه محل سکونت خادمان و بردگان پاسدار این اماکن بود.
در گورستان فرمانروایان یازده گور بزرگ کشف شد که برای کندن و آماده کردن آن‌ها به کار 7000 مرد در یک روز نیاز است. این گورها به یازده فرمانروا از پان – گنگ (21)، که پایتخت را به ان یانگ منتقل کرد، تا آخرین فرمانروا دی – یی (22)، که خلف خاقان شون بود، تعلق دارد، و از گزارش‌ها چنین برمی آید که آخرین فرمانروا به هنگام یورش مهاجمان جو به شهر در آتش سوخت. هر گور گودال بزرگی بود که مساحت سطح درونی آن در حدود هفت متر مربع و دارای دیوارهایی بود که به جانب بیرون تمایل داشت. تن فرمانروا در تابوتی بزرگ و چوبی و در مرکز گور قرار گرفته بود و در زیر تابوت سوراخی قرار داشت که سگی در آن مدفون شده بود. بلندی تابوت 15 تا 20 متر و تا نزدیکی سطح بیرونی گودال می‌رسید. ملحقات دیگر درون گور یک یا چند اسب و چند انسان بود که برخی از انسان‌ها به تحقیق مجرمین یا اسیران جنگی بودند که قبل از مدفون شدن سرشان از تن جدا شده بود. درگودال های انباری سیائو – تون نزدیک به 10،000 استخوان نوشته‌ی پیش گویی یافته شد که از این گونه از پیش گویی سخن خواهیم گفت.

اعتقادات مذهبی شانگ
 

مجرمین و اسیران بی گناه در گورها تنها بدین دلیل به قتل می‌رسیدند که در گور و در جهان دیگر خادم و پاسدار فرمانروا باشند؛ در پاداش این کار فرمانروای مرده اعقاب بازماندگان را توسط واسطه‌ها و از راه پیش گوئی آنان از آینده باخبر می‌ساخت و نمونه‌های بسیاری از این پیش گویی ها در استخوان‌های پیش گویی به جای مانده نقش شده است.
روال پیش گویی در زمان دودمان شانگ نسبت به دودمان لونگ شان پیشرفته‌تر و بسیار ساده بود. در دوره لونگ شان برای پیش گویی کردن استخوان کتف یا «شانه» گاو را با آتش تند حرارت می‌دادند و با تفسیر شکاف‌هایی که از این طریق در استخوان پدیدار می‌شد آینده را پیش گویی می‌کردند. در استخوان‌های پیش گویی شانه گاو به دست آمده از ان یانگ شکل این پیش گویی تغییر کرده بود. بدین ترتیب که پرسش با ذکر نام فرمانروای مورد پرسش بر استخوان نقر می‌شد و پاسخ را در آن سوی استخوان دریافت می‌کردند. روال کار چنین بود که پرسش و نام فرمانروای مرده مورد پرسش را در درون بیضی در یک سوی استخوان نقر می‌کردند و میله مفرغی نوک تیزی را در آتش می‌نهادند و پس از سرخ شدن نوک آن را در کنار بیضی قرار می‌دادند و در نتیجه حرارت ناشی از میله سرخ شده در سوی دیگر استخوان شکاف‌ها یا اشکال و خطوطی پیدا می‌شد که پیشگو با دیدن آن‌ها به تفسیر و پاسخ گویی می‌پرداخت. پرسش‌هایی که مطرح می‌شد معمولا عبارت بود از: زمان آمدن باران؟، کیفیت و کمیت محصولات کشاورزی؟، حاصل شکاری که نیت آن را داشتند، رفتن یا نرفتن فرمانروای به سفر، اردو زدن نظامی، و قربانی دادن برای نیاکان.
فرمانروایان مرده در این گونه پیش گویی ها اندک اندک موقعیتی ایزدگونه یافتند – این که فرمانروایان زنده نیز چنین بودند مسلم نیست – و رابط زندگان وجهان ارواح شدند. اینان در باور مردم نیکخواه و مراقب سعادت منطقه بودند و تا زمانی که از فرمانروای زنده حمایت می‌کردند فرمانروای زنده را قدرت و شکوه بود و زمان روی گردانیدن آنان از فرمانروا زمان نزول فرمانروا بود. در واقع فرمانروایان مرده چونان پدری مراقب فرمانروایان زنده بودند و رفتار آنان را از جهان ارواح کنترل می‌کردند و در بسیاری از استخوان‌های پیش گویی به دست آمده از آن روزگار نام فرمانروایان مورد مشورت نقر شده است.
در دوره شانگ نیاکان و فرمانروایان مرده را قربانی می‌دادند اما این قربانی‌ها تنها برای نیاکان نبود که خدای بزرگ شانگ دی (23) یا دی نیز دارای قربانی‌های خاص بود. دی فرمانروای بزرگ آسمان و فرمانروایان زمینی ماموران او بودند. دی و خدایان تحت فرمان او و نیز گاه ارواح فرمانروایان مرده عوامل طبیعی را کنترل می‌کردند. چنین برمی آید که شانگ دی خدای کشت و زرع و او را یاوران و زیردستان مقتدر فراوانی بود که نیایش آنان تا به امروز نیز ادامه یافته است. خدایان تحت فرمانروایی دی قربانی‌ها را به صورت غیر مستقیم و توسط نیاکان و فرمانروایان مرده دریافت می‌کردند. خدای آسمان شانگ دی و خدای زمین شه (24) یا تو (25) – و در هر منطقه نیز خدای خاک خاص وجود داشت – نام داشت؛ و خدایان متعدد دیگر عبارت بودند از خدایان چهار جهت اصلی زمین، خدایان تپه‌ها و کوه‌ها، خدایان رودها... و هر یک از این خدایان را نیازها و قربانی‌های خاص بود و از همه این خدایان به زمان خشکسالی با دادن قربانی تقاضای باران می‌شد.
به تفسیر جنگ د-کوم (28) این اعتقادات دینی دوره شانگ دارای ریشه‌های فلسفی و جهان در این اعتقادات دارای سه طبقه بود: آسمان بر فراز، زمین در پائین و جهان انسان‌ها در میانه این دو. انجام مراسم دینی وظیفه اخلاقی انسان و پذیرش آن توسط انسان کار خدایان آسمان و زمین بود؛ و شاید خاستگاه برخی از اندیشه‌های فلسفی بعدی هم از این اعتقادات باشد که در باورهای بعدی کوشش بر این است که این سه بخش جهان یگانه شود و به روزگار شانگ قربانی دادن و نذر وسیله ارتباط انسان زنده با جهان فراز یعنی آسمان و جهان زیر پای یعنی زمین بود. انسان پس از مرگ نیز ادامه می‌یافت و آزاد بود که یکی از این سه بخش را مأوای خود سازد. بدین سان مرکز جهان و جهان میانه انسان بود. آن سوی طبیعت و زمین نیز از آن انسان بود و انسان می‌توانست آنان را به هر کاری تشویق کند و در جهت آسودگی خود بود که انسان قربانی و نذور می‌داد. در واقع این اندیشه‌ها و اعتقادات متکی برگونه ای سودگرایی فلسفی یا پراگماتیسم بود که راه زندگانی چینی بر آن استوار بود و این اندیشه یکی از جریان‌های فکری نیرومندی است که در جریان فرهنگ و تمدن چین چون رودی پیوسته جاری است.

پی نوشت ها :
 

1. San Huang
2. Wu Ti
3. An- Yang
4. Ssuma Chhien
5. Shih Chih
6. Chinan
7. Thang
8. Hopei
9. Anhwai
10. Kiangsi
11. Tsientung
12. Cheng- Chou
13. Houchi
14. Huang Ti
15. Thang
16. Millet
17. Guimet
18. An Chin- Huai
19. Hsiao-Thun
20. His-Pei-Kang
21. Phan- Keng
22. Ti- Yih
23. Shang Ti
24. She
25. Thu
26. Shen
27. Ocarina
28. Cheng Te Khum

نقل از راسخون


 
 
 
 

سرور و قالب: پرشین بلاگ
تمامي حقوق اين وبلاگ متعلق به بلاگ تاريخ جهان است.